[ 9 ] « ثانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ - گردن را ( با تكبّر ) به يك سو مىپيماند تا مردم را از راه خدا گمراه كند . . . » يعنى مايل ميان سرشانه و گردنش ، كه تعبيرى از تكبّر و روى گرداندن در برابر حقّى است كه با آن روبرو شده ، و او همواره از آن رويگردان بوده ، و مىكوشد مردم را از راه خدا منحرف كند ، و راه خدا همان ايمان به دو و كردار نيك ناب به خاطر اوست . « لَهُ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ - نصيب او در دنيا خوارى است . . . » شايد بتوانيم از اين آيه دريابيم : كسى كه دربارهء خدا مجادله مىكند در دنيا گرفتار خوارى و خفّتى مىشود كه خدا براى او فراهم ساخته و او نمىتواند از آن بگريزد ، يا شكستى فورى ، يا مرگى بد ، يا رسواييى نزد مردم ، يا لعنتى جاودانى . مگر نه اين كه او خود با پيروى از شيطان و فرمانبردارى از گردنكشان و تسليم و فروتنى نسبت به ثروتمندان ذلّت و خوارى را براى خويش خريده است ؟ « وَ نُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَذابَ الْحَرِيقِ - و در روز قيامت عذاب آتش را به او مىچشانيم . » دستاورد و حاصل او در آخرت بهتر از دنيا نيست ، بلكه بسى سخت و بدتر است ، هر بار / 27 پوستشان پخته و سوخته شود به پوستى ديگر تبديل مىشود تا عذاب سوختن را بچشند . [ 10 ] « ذلِكَ بِما قَدَّمَتْ يَداكَ - اين كيفر كارهايى است كه پيش از اين از دو دستت بر آمده . . . » دو دست در اينجا تعبيرى است از تمام اندامها . پس اين حكمت خداست كه انسان را در دنيا رها مىگذارد تا هر چه مىخواهد بكند و هر جرمى مىخواهد مرتكب شود ، ولى در كمين او ايستاده و هر گاه بخواهد گريبانش را مىگيرد . » « وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ - و خدا به بندگانش ستم نمىكند . » زيرا خداى سبحان به تو عقل عطا كرده ، و پيامبران را به نزدت فرستاد ، و راهت را روشن ساخته ، و براى تو معلوم كرده كه چه بكنى ، و چگونه در دنيا براى